Nutri-Score, 2017'de Fransa Halk Sağlığı Ajansı (Santé publique France) tarafından tanıtılan ve bugün Fransa, Belçika, Almanya, Hollanda, Lüksemburg, İspanya ve İsviçre'de resmi olarak kabul edilen bir ön-paket etiketleme sistemidir. Bir ürünün genel beslenme kalitesini tek harfle (A'dan E'ye, koyu yeşilden koyu kırmızıya) özetler. Ancak "sağlıklı / sağlıksız" damgası değildir — aynı kategori içinde karşılaştırma aracıdır.
FSAm-NPS: Arkada Çalışan Algoritma
Nutri-Score harfinin arkasında FSAm-NPS (French Food Standards Agency — Nutrient Profiling System) adında sayısal bir skor vardır. Skor, 100 g veya 100 ml ürün için iki zıt puan kümesinin farkıdır:
- Olumsuz puanlar (N, 0–40): enerji (kJ), doymuş yağ (g), toplam şeker (g), sodyum (mg). Her biri sıfırdan 10'a kadar puanlanır.
- Olumlu puanlar (P, 0–15): protein (g), lif (g), meyve-sebze-baklagil-zeytinyağı-kolza-ceviz oranı (%).
Nihai skor N − P. Katı gıdalar için: ≤ −1 → A, 0–2 → B, 3–10 → C, 11–18 → D, ≥ 19 → E. İçecekler için eşikler daha sıkıdır; su otomatik A, şekerli içeceklerin büyük çoğunluğu E çıkar1.
2024 revizyonunda ne değişti?
2023 sonunda yayımlanan ve 2024'te uygulamaya giren revizyonda dört büyük değişiklik yapıldı2:
- Kırmızı et ve işlenmiş et farklılaştırıldı; kanatlı et avantajlandırıldı.
- Süt ürünlerinde şeker ve tuz ağırlığı artırıldı — aromalı yoğurtlar artık kolayca A alamıyor.
- Tam tahıl ekmek ve kahvaltılıklar için lif katkısı güçlendirildi.
- Tatlandırıcılı içecekler sade sudan daha kötü skorlanıyor (bu revizyonun en tartışmalı kararıydı).
Bilimsel Validasyon: BMJ, Lancet ve ötesi
Nutri-Score sadece bir işaretleme standardı değil, doğrulanmış bir sağlık belirtecidir.
2020'de BMJ'de yayımlanan EPIC çalışmasında (Deschasaux-Tanguy ve ark., n=521.324, 10 Avrupa ülkesi) katılımcılar diyetlerinin FSAm-NPS ağırlıklı ortalama skoruna göre sıralandı. En kötü beşte birlik dilim, en iyiye kıyasla %7 daha yüksek tüm-nedenli mortalite riski (HR 1.07, GA 1.03–1.10) gösterdi3. 2018'de aynı grup, 471 bin kişilik NutriNet-Santé kohortunda benzer ilişkiyi kanser insidansı için de bulmuştu4. Kardiyovasküler hastalık için etki büyüklüğü daha da yüksekti (HR 1.14)5.
Neden tek başına yetmez?
Nutri-Score işlenmişlik derecesini (NOVA), katkı maddelerinin güvenliğini (EFSA) ve porsiyon büyüklüğünü doğrudan ölçmez. Cips ile bisküvi karşılaştırmanıza yarar — ama bisküvi ile elma karşılaştırmanıza değil. Fit Dozi bu yüzden üç katmanı birden gösterir.
Nutri-Score'a Yöneltilen Eleştiriler
İtalya, Yunanistan ve İspanya'daki bazı üretici birlikleri sistem zeytinyağını D'ye yakın skorladığı gerekçesiyle eleştirdi. 2023 revizyonunda bitkisel yağların olumlu puan hesabı yenilendi: zeytinyağı, kolza ve ceviz yağı lehine — palm yağı aleyhine düzenleme yapıldı2. Ayrıca 2021'de yayımlanan bir analiz, sistemin porsiyon büyüklüğünü dikkate almamasının özellikle atıştırmalıklarda yanıltıcı olabileceğini gösterdi6. Fit Dozi porsiyon düzeltmesini ayrı bir katman olarak sunar.
AB düzenlemesi ne aşamada?
Avrupa Komisyonu'nun "Farm to Fork" stratejisi kapsamında tüm AB'de zorunlu bir ön-paket etiket için Nutri-Score en güçlü adaydı. Ancak 2023'te tarım lobilerinin baskısıyla karar ertelendi; bugün sistem yedi ülkede gönüllü olarak kullanılıyor7. Türkiye'de henüz resmi bir karşılığı yoktur — bu boşluk, Fit Dozi'nin Türk pazarı için FSAm-NPS'i yerel ürün veritabanıyla birleştirmesini anlamlı kılıyor.
Dikkat: Marka etiketi değil, besin profili göstergesi
Bir ürün "Nutri-Score A" aldıysa bu, üretici şirketin genel kalitesinin onaylandığı anlamına gelmez. Skor yalnızca o spesifik ürünün 100 g başına besin profilini değerlendirir. Aynı markanın başka ürünü E çıkabilir.
Fit Dozi Nutri-Score'u Nasıl Uyguluyor?
Fit Dozi, FSAm-NPS 2023 revizyon formülünü cihaz üzerinde (on-device) hesaplar. AI yalnızca etiket OCR'ı için kullanılır; skor hesabı kural tabanlıdır ve her adımı kullanıcıya açıklanır. Örnek:
Kahvaltılık gevrek (100 g):
Enerji 1710 kJ → 5 puan · Doymuş yağ 2.1 g → 2 · Şeker 22 g → 7 · Sodyum 380 mg → 3.
Protein 8 g → 3 · Lif 6 g → 4 · Meyve/sebze %0 → 0.
N − P = 17 − 7 = 10 → C.
Kaynaklar
- Santé publique France. Nutri-Score scientific method — algorithm update for general foods, 2023.
- Santé publique France. Report of the Scientific Committee of the Nutri-Score, Mart 2023 (revizyon raporu).
- Deschasaux-Tanguy M, Huybrechts I, Julia C, ve ark. Nutritional quality of food as represented by the FSAm-NPS nutrient profiling system and all-cause mortality. BMJ 2020;370:m3173. doi:10.1136/bmj.m3173
- Deschasaux M, Huybrechts I, Murphy N, ve ark. Nutritional quality of food as represented by the FSAm-NPS nutrient profiling system and cancer risk. PLoS Med 2018;15(9):e1002651.
- Adriouch S, Julia C, Kesse-Guyot E, ve ark. Prospective association between a dietary quality index based on a nutrient profiling system FSA-NPS DI and cardiovascular diseases risks. Eur J Prev Cardiol 2016;23(15):1669-1676.
- Carrad A, Louie JCY, Milosavljevic M, Flood VM, Dumbrell S. Consumer support for front-of-pack nutrition labelling: a systematic review. Aust N Z J Public Health 2020;44(3):188-197.
- European Commission. Farm to Fork Strategy: public consultation on front-of-pack labelling, 2022 kapanış raporu.
- T.C. Resmî Gazete. Türk Gıda Kodeksi Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği, 26.01.2017.
- Julia C, Hercberg S. Development of a new front-of-pack nutrition label in France. Public Health Panorama 2017;3(4):712-725.
Fit Dozi ile Etiketi Saniyede Oku
Barkodu okut — Nutri-Score, NOVA ve alerjen uyarısı aynı ekranda.
📱Lansman Bildirimi Al